Tư vấn ISO/IEC 42001:2023 - Công nghệ thông tin - Trí tuệ nhân tạo - Hệ thống quản lý AI trong tổ chức được quản lý có trách nhiệm, minh bạch và đáng tin cậy

Tư vấn ISO/IEC 42001:2023 - Công nghệ thông tin - Trí tuệ nhân tạo - Hệ thống quản lý AI trong tổ chức được quản lý có trách nhiệm, minh bạch và đáng tin cậy

ISO/IEC 42001:2023 – Information technology – Artificial intelligence – Management system là tiêu chuẩn quốc tế quy định các yêu cầu đối với Hệ thống quản lý trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence Management System – AIMS) của tổ chức.

Tiêu chuẩn cung cấp một khuôn khổ quản lý có hệ thống để tổ chức thiết lập, triển khai, duy trì và liên tục cải tiến hệ thống quản lý AI, phù hợp với bối cảnh, mục tiêu, các yêu cầu liên quan và những rủi ro phát sinh từ việc phát triển, cung cấp hoặc sử dụng hệ thống AI.

Trong thực tế, ISO/IEC 42001:2023 không phải là tiêu chuẩn kỹ thuật quy định một thuật toán AI cụ thể và cũng không có nghĩa là mọi hệ thống AI khi áp dụng tiêu chuẩn đều mặc nhiên “an toàn”, “không sai lệch” hoặc “đáng tin cậy”. Thay vào đó, tiêu chuẩn giúp tổ chức xây dựng cơ chế quản trị và kiểm soát có hệ thống để nhận diện, đánh giá, xử lý và theo dõi các vấn đề liên quan đến AI trong phạm vi áp dụng.

Đây là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp quản lý AI theo hướng có trách nhiệm, có kiểm soát, minh bạch phù hợp với bối cảnh sử dụng và có khả năng đánh giá, giám sát, cải tiến.

1. Phạm vi và ý nghĩa của ISO/IEC 42001:2023

ISO/IEC 42001:2023 được thiết kế để áp dụng cho các tổ chức có phát triển, cung cấp hoặc sử dụng hệ thống AI.

Phạm vi áp dụng có thể được xác định phù hợp với quy mô, lĩnh vực hoạt động và mức độ ứng dụng AI của từng tổ chức.

Ví dụ, doanh nghiệp sản xuất có thể sử dụng AI cho:

• Kiểm tra ngoại quan sản phẩm bằng Machine Vision.
• Phân tích dữ liệu chất lượng.
• Dự báo lỗi sản phẩm.
• Dự báo tình trạng thiết bị và bảo trì.
• Phân tích dữ liệu quá trình sản xuất.
• Tối ưu hóa thông số công nghệ.
• Hỗ trợ phân tích nguyên nhân lỗi.
• Dự báo nhu cầu và quản lý chuỗi cung ứng.

Trong các trường hợp này, ISO/IEC 42001 giúp tổ chức xây dựng phương pháp quản lý phù hợp đối với mục đích sử dụng AI, dữ liệu, rủi ro, trách nhiệm, quá trình vận hành, giám sát và cải tiến.

2. Lợi ích của việc áp dụng ISO/IEC 42001:2023

Việc áp dụng Hệ thống quản lý AI không chỉ liên quan đến bộ phận công nghệ thông tin mà có thể tác động đến nhiều chức năng của tổ chức. Một hệ thống AIMS được thiết lập phù hợp có thể hỗ trợ tổ chức quản lý tốt hơn những rủi ro và cơ hội liên quan đến AI.

2.1. Tăng cường quản trị và kiểm soát việc sử dụng AI

Tổ chức có thể xác định rõ:

• AI đang được sử dụng trong những quá trình nào.
• Mục đích của từng ứng dụng AI.
• Ai chịu trách nhiệm quản lý và vận hành.
• Dữ liệu nào được sử dụng.
• Các rủi ro liên quan.
• Các biện pháp kiểm soát cần thiết.
• Phương pháp theo dõi và đánh giá hiệu quả.

Điều này giúp doanh nghiệp chuyển từ việc sử dụng AI riêng lẻ theo từng dự án sang quản lý AI theo một hệ thống thống nhất.

2.2. Quản lý rủi ro AI theo cách tiếp cận có hệ thống

AI có thể tạo ra các loại rủi ro khác nhau tùy thuộc vào mục đích và bối cảnh sử dụng.

Các vấn đề cần xem xét có thể bao gồm:

• Rủi ro về dữ liệu.
• Rủi ro về hiệu suất của hệ thống AI.
• Rủi ro từ kết quả AI không chính xác.
• Rủi ro liên quan đến quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân.
• Rủi ro về an toàn thông tin.
• Rủi ro về sự thiên lệch hoặc phân biệt đối xử trong những trường hợp có liên quan.
• Rủi ro về khả năng giải thích và minh bạch.
• Rủi ro do con người sử dụng hoặc diễn giải sai kết quả AI.
• Rủi ro phát sinh khi thay đổi mô hình, dữ liệu hoặc môi trường vận hành.

ISO/IEC 42001 cung cấp cách tiếp cận để tổ chức xác định và quản lý các rủi ro phù hợp với bối cảnh và phạm vi của hệ thống quản lý AI.

2.3. Hỗ trợ nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm

Đối với các ứng dụng AI có ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định hoặc hoạt động quan trọng, tổ chức cần xác định rõ trách nhiệm và cơ chế kiểm soát.

Tùy trường hợp, doanh nghiệp có thể thiết lập:

• Quy định về trách nhiệm của người phát triển và người vận hành AI.
• Cơ chế phê duyệt và kiểm soát.
• Cơ chế giám sát của con người.
• Phương pháp kiểm tra và xác nhận kết quả AI.
• Quy trình xử lý khi AI đưa ra kết quả không phù hợp.
• Cơ chế ghi nhận và lưu giữ thông tin cần thiết.

Qua đó, kết quả AI không bị xem như một “quyết định tự động tuyệt đối” mà được quản lý trong một quy trình có trách nhiệm và có kiểm soát.

2.4. Hỗ trợ tuân thủ các yêu cầu pháp luật và yêu cầu liên quan

ISO/IEC 42001 có thể hỗ trợ tổ chức nhận diện và quản lý các yêu cầu pháp lý, quy định, hợp đồng và yêu cầu khác có liên quan đến hoạt động AI.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: chứng nhận ISO/IEC 42001 không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp mặc nhiên tuân thủ toàn bộ pháp luật về AI tại mọi quốc gia hoặc thị trường.

Doanh nghiệp vẫn cần xác định các yêu cầu pháp luật cụ thể áp dụng cho sản phẩm, dịch vụ, dữ liệu, lĩnh vực và thị trường mà mình hoạt động.

Trong trường hợp tổ chức hoạt động tại các thị trường có quy định về AI, dữ liệu cá nhân hoặc quyền riêng tư, các yêu cầu pháp lý liên quan cần được xem xét và tích hợp vào quá trình quản lý AI phù hợp.

2.5. Thúc đẩy cải tiến liên tục hệ thống quản lý AI

ISO/IEC 42001 áp dụng cách tiếp cận hệ thống quản lý, trong đó tổ chức cần theo dõi, đánh giá và cải tiến hệ thống phù hợp với thực tế.

Điều này cho phép doanh nghiệp:

• Theo dõi hiệu quả của các biện pháp kiểm soát AI.
• Đánh giá sự phù hợp của các quá trình.
• Phát hiện các vấn đề và điểm cần cải tiến.
• Xử lý sự không phù hợp.
• Cập nhật biện pháp kiểm soát khi có thay đổi.
• Cải tiến hiệu lực của Hệ thống quản lý AI.

3. Tư vấn ISO/IEC 42001:2023 – Quy trình triển khai tại tổ chức

VINTECOM Quốc tế có thể triển khai hoạt động đào tạo và tư vấn áp dụng ISO/IEC 42001:2023 theo phạm vi, mục tiêu và mức độ ứng dụng AI thực tế của từng tổ chức.

Quá trình tư vấn có thể được triển khai theo các bước chính sau:

3.1. Khảo sát và đánh giá hiện trạng

VINTECOM phối hợp với tổ chức để xác định:

• Các hệ thống và ứng dụng AI đang được sử dụng.
• Mục đích và phạm vi sử dụng AI.
• Các bộ phận có liên quan.
• Dữ liệu và nguồn dữ liệu.
• Quy trình phát triển, mua sắm, triển khai và vận hành AI.
• Các cơ chế kiểm soát hiện có.
• Các yêu cầu pháp luật, hợp đồng và yêu cầu khác có liên quan.

Trên cơ sở đó, thực hiện gap analysis để xác định những nội dung tổ chức cần bổ sung hoặc cải tiến so với yêu cầu của ISO/IEC 42001:2023.

3.2. Xác định phạm vi Hệ thống quản lý AI

Phạm vi AIMS cần được xác định rõ ràng và phù hợp với hoạt động thực tế của tổ chức.

Có thể xem xét:

• Một sản phẩm hoặc hệ thống AI.
• Một dự án AI.
• Một bộ phận hoặc chức năng.
• Một nhà máy.
• Một nhóm hoạt động.
• Hoặc phạm vi rộng hơn tùy theo mục tiêu của tổ chức.

Việc xác định phạm vi chính xác có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình xây dựng, vận hành và đánh giá Hệ thống quản lý AI.

3.3. Đào tạo nhận thức và đào tạo chuyên sâu ISO/IEC 42001

VINTECOM có thể triển khai chương trình đào tạo ISO 42001:2023 cho các nhóm nhân sự khác nhau.

Nội dung đào tạo bao gồm không giới hạn:

Đối với lãnh đạo: vai trò, trách nhiệm, định hướng và quản trị AI.

Đối với bộ phận IT/AI: quản lý vòng đời AI, dữ liệu, mô hình và quá trình vận hành.

Đối với QA/QC và kỹ thuật: kiểm soát việc sử dụng AI trong các quá trình chất lượng và sản xuất.

Đối với pháp chế/compliance: yêu cầu pháp luật, trách nhiệm và các vấn đề liên quan đến AI.

Đối với đánh giá viên nội bộ: phương pháp đánh giá Hệ thống quản lý AI dựa trên yêu cầu và bằng chứng khách quan.

3.4. Xây dựng Hệ thống quản lý AI – AIMS

Trên cơ sở kết quả khảo sát và gap analysis, tổ chức xây dựng hoặc hoàn thiện các thành phần cần thiết của AIMS.

Các nội dung có thể bao gồm:

• Chính sách và mục tiêu liên quan đến AI.
• Xác định vai trò, trách nhiệm và quyền hạn.
• Quản lý rủi ro và cơ hội liên quan đến AI.
• Quản lý dữ liệu.
• Quản lý vòng đời hệ thống AI.
• Kiểm soát việc phát triển, mua sắm hoặc sử dụng AI.
• Kiểm soát vận hành.
• Theo dõi và đánh giá hiệu quả.
• Quản lý sự cố và sự không phù hợp.
• Đánh giá nội bộ.
• Rà soát của lãnh đạo.
• Cải tiến liên tục.

Tùy phạm vi, tổ chức có thể tham chiếu các biện pháp kiểm soát AI phù hợp được nêu trong các phụ lục của ISO/IEC 42001 và lựa chọn những kiểm soát cần thiết dựa trên bối cảnh và rủi ro.

3.5. Triển khai và vận hành Hệ thống quản lý AI

Sau khi xây dựng hệ thống, các yêu cầu và biện pháp kiểm soát cần được đưa vào hoạt động thực tế.

Tổ chức cần tạo và duy trì các bằng chứng phù hợp về việc:

• Quản lý dữ liệu.
• Quản lý và vận hành hệ thống AI.
• Đánh giá rủi ro.
• Kiểm soát thay đổi.
• Theo dõi hiệu suất.
• Xử lý sự cố.
• Giám sát kết quả AI.
• Thực hiện các biện pháp kiểm soát đã xác định.

Đối với các hệ thống AI quan trọng, việc xác định rõ người chịu trách nhiệm, giới hạn sử dụng và cơ chế giám sát là nội dung đặc biệt cần quan tâm.

3.6. Đánh giá nội bộ Hệ thống quản lý AI

Sau một thời gian triển khai, tổ chức thực hiện đánh giá nội bộ để xác định:

• Hệ thống có phù hợp với các yêu cầu áp dụng hay không.
• Các quá trình có được thực hiện như đã hoạch định hay không.
• Các biện pháp kiểm soát có được triển khai và duy trì hay không.
• Các rủi ro mới có được nhận diện và xử lý hay không.
• Hệ thống có đạt được các mục tiêu đã xác định hay không.

Đánh giá nội bộ cần dựa trên bằng chứng khách quan, thay vì chỉ kiểm tra việc tồn tại của tài liệu theo đúng hướng dẫn của tiêu chuẩn ISO 19011: 2026 phiên bản mới.

3.7. Rà soát của lãnh đạo và cải tiến

Kết quả đánh giá, hiệu quả hoạt động, rủi ro, sự cố, thay đổi và các vấn đề liên quan được xem xét để lãnh đạo có cơ sở đưa ra các quyết định phù hợp.

Khi phát hiện sự không phù hợp hoặc vấn đề cần xử lý, tổ chức thực hiện hành động khắc phục và theo dõi hiệu lực của hành động.

Qua đó, Hệ thống quản lý AI được duy trì và cải tiến liên tục theo sự thay đổi của công nghệ, dữ liệu, quy trình và bối cảnh kinh doanh.

4. Tư vấn chứng nhận ISO/IEC 42001:2023

Sau khi tổ chức xây dựng và vận hành Hệ thống quản lý AI, doanh nghiệp có thể xem xét thực hiện đánh giá chứng nhận ISO/IEC 42001:2023 nếu có nhu cầu.

Quá trình chuẩn bị có thể bao gồm:

• Xác định phạm vi chứng nhận.
• Rà soát tính phù hợp của hệ thống.
• Đánh giá nội bộ.
• Rà soát của lãnh đạo.
• Hoàn thiện hồ sơ và bằng chứng.
• Chuẩn bị cho đánh giá chứng nhận.

Việc chứng nhận ISO/IEC 42001:2023 là hoạt động đánh giá sự phù hợp được thực hiện bởi tổ chức chứng nhận theo chương trình và phạm vi chứng nhận tương ứng. Hoạt động tư vấn của VINTECOM cần được phân biệt với hoạt động chứng nhận độc lập của tổ chức chứng nhận.

VINTECOM có thể hỗ trợ doanh nghiệp đào tạo, tư vấn xây dựng và triển khai Hệ thống quản lý AI, đánh giá nội bộ và chuẩn bị hệ thống trước quá trình đánh giá chứng nhận, tùy theo phạm vi dịch vụ được thống nhất.

5. Tích hợp ISO/IEC 42001 với các hệ thống quản lý khác

Một trong những hướng triển khai đáng chú ý là tích hợp Hệ thống quản lý AI với các hệ thống quản lý hiện có của doanh nghiệp.

Ví dụ:

ISO/IEC 42001 + ISO 9001: quản lý AI kết hợp với Hệ thống quản lý chất lượng.

ISO/IEC 42001 + ISO/IEC 27001: kết hợp quản lý AI với quản lý an toàn thông tin.

ISO/IEC 42001 + IATF 16949: quản lý việc ứng dụng AI trong hệ thống quản lý chất lượng ngành ô tô.

ISO/IEC 42001 + AS9100: quản lý AI trong môi trường hàng không, vũ trụ và các lĩnh vực liên quan trong phạm vi tổ chức.

Trong thực tế, việc tích hợp cần được thiết kế dựa trên bối cảnh, phạm vi, rủi ro và quá trình hiện hữu, thay vì chỉ ghép tài liệu của nhiều tiêu chuẩn.

6. ISO/IEC 42001:2023 và AI có trách nhiệm trong hoạt động sản xuất kinh doanh

AI đang được sử dụng ngày càng nhiều để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng phân tích dữ liệu.

Tuy nhiên, khi AI tham gia vào những quá trình quan trọng, tổ chức cần xác định rõ AI hỗ trợ quyết định ở mức nào, con người chịu trách nhiệm ở đâu và kết quả AI được kiểm soát như thế nào.

Ví dụ, trong kiểm tra chất lượng bằng Machine Vision, AI có thể hỗ trợ nhận diện sản phẩm có dấu hiệu lỗi. Nhưng việc xác định tiêu chí chấp nhận sản phẩm, xác nhận phương pháp kiểm tra và quyết định xử lý sản phẩm vẫn cần tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật và trách nhiệm đã được tổ chức xác định.

Tương tự, AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu SPC, Cp/Cpk, FMEA hoặc RCA, nhưng kết quả phân tích của AI không tự động thay thế phương pháp thống kê, yêu cầu kỹ thuật hoặc phán xét chuyên môn của người có trách nhiệm.

Đây chính là một trong những giá trị quan trọng của cách tiếp cận quản lý AI: không chỉ quan tâm đến việc AI “có hoạt động hay không”, mà còn xem xét AI được sử dụng trong điều kiện nào, rủi ro gì có thể xảy ra và tổ chức kiểm soát những rủi ro đó như thế nào.

7. Đào tạo, tư vấn và đánh giá ISO/IEC 42001:2023 tại VINTECOM Quốc tế

VINTECOM Quốc tế triển khai các chương trình đào tạo ISO 42001:2023, tư vấn ISO/IEC 42001, xây dựng Hệ thống quản lý AI và đánh giá xác nhận ứng dụng AI theo nhu cầu thực tế của tổ chức.

Chương trình có thể được thiết kế theo từng đối tượng và lĩnh vực:

• Đào tạo nhận thức ISO/IEC 42001:2023.
• Đào tạo chuyên gia triển khai AIMS.
• Đào tạo đánh giá viên nội bộ ISO/IEC 42001.
• Tư vấn xây dựng Hệ thống quản lý AI.
• Tư vấn quản lý rủi ro AI.
• Tư vấn quản lý dữ liệu và vòng đời AI.
• Đánh giá xác nhận ứng dụng AI theo ISO 19011: 2026.
• Đánh giá nội bộ Hệ thống quản lý AI theo ISO 19011: 2026.
• Tư vấn tích hợp ISO/IEC 42001 với ISO 9001, ISO/IEC 27001, IATF 16949, AS9100 và các hệ thống quản lý khác.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, nội dung tư vấn có thể tập trung vào những ứng dụng thực tế như AI trong quản lý chất lượng, Machine Vision, phân tích SPC, dự báo lỗi, bảo trì dự đoán, Lean Six Sigma, quản lý nhà cung cấp và tối ưu hóa quá trình sản xuất.

8. Đăng ký tư vấn ISO/IEC 42001:2023 – Hệ thống quản lý AI

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang tạo ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới về quản trị, dữ liệu, rủi ro, trách nhiệm, minh bạch và kiểm soát.

ISO/IEC 42001:2023 cung cấp một khuôn khổ để tổ chức quản lý các vấn đề này một cách có hệ thống trong phạm vi áp dụng của mình.

Tư vấn ISO/IEC 42001:2023 không chỉ là xây dựng tài liệu để phục vụ chứng nhận mà quan trọng hơn là giúp tổ chức xác định cách thức quản lý, kiểm soát và cải tiến việc phát triển, cung cấp hoặc sử dụng AI phù hợp với mục tiêu và rủi ro thực tế.

Tổ chức, doanh nghiệp có nhu cầu Đăng ký khóa đào tạo ISO 42001:2023, Tư vấn ISO/IEC 42001, Tư vấn chứng nhận ISO 42001, xây dựng Hệ thống quản lý AI (AIMS), đánh giá nội bộ hoặc đánh giá xác nhận ứng dụng AI, xin vui lòng liên hệ VINTECOM Quốc tế để được tư vấn phạm vi và chương trình phù hợp.

📶📶📶 Liên hệ đăng ký dịch vụ Đào tạo, Tư vấn chứng nhận ISO/IEC 42001 

Quý khách hàng, tổ chức, doanh nghiệp yêu cầu dịch vụ dịch vụ Đào tạo, Tư vấn Chứng nhận ISO/IEC 42001, xin vui lòng nhấn vào “Đăng ký-Báo giá” hoặc trên thanh công cụ phía dưới bên phải màn hình PC để nhận báo giá trọn gói cho dịch vụ này.
🎁🎁🎁 Giảm ngay 5% phí đào tạo, tư vấn khi đăng ký online

📶📶📶 Để biết thêm thông tin chi tiết, xin vui lòng liên hệ:

☎ Văn phòng VINTECOM Quốc tế tại Hà Nội: 16thFloor Green Stars City - 234 Phạm Văn Đồng, phường Phú Diễn, TP. Hà Nội. Hotline: 094-886-5288 / (024) 730-588-58

☎ Văn phòng VINTECOM Quốc tế tại HCM: Glory Heights - Vinhomes Grand Park, phường Long Bình, TP. HCM. Hotline: 094-886-5288 / (028) 7300-7588

Email tiếp nhận yêu cầu: office-hn@vintecom.com.vn | office-hcm@vintecom.com.vn