Đánh giá ISO là gì ? Hướng dẫn đánh giá ISO 19011 - Tiêu chuẩn quốc tế cung cấp hướng dẫn cho việc đánh giá hệ thống quản lý, bao gồm hệ thống quản lý chất lượng (ISO 9001) và hệ thống quản lý môi trường (ISO 14001).

Đánh giá ISO, Hướng dẫn đánh giá ISO 19011 - Tiêu chuẩn hướng dẫn đánh giá hệ thống quản lý, bao gồm hệ thống quản lý chất lượng (ISO 9001) và hệ thống quản lý môi trường (ISO 14001). 

I. Giới thiệu về ISO 19011: 2026

ISO 19011 là tiêu chuẩn quốc tế cung cấp hướng dẫn cho việc kiểm toán hệ thống quản lý, bao gồm hệ thống quản lý chất lượng (ISO 9001) và hệ thống quản lý môi trường (ISO 14001). Tiêu chuẩn này nêu rõ các nguyên tắc kiểm toán, quản lý chương trình kiểm toán và tiến hành kiểm toán hệ thống quản lý.
Tại sao ISO 19011 lại quan trọng?
ISO 19011 là tiêu chuẩn quan trọng đối với bất kỳ tổ chức nào muốn triển khai chương trình kiểm toán hoặc quản lý các cuộc kiểm toán bên ngoài. Tiêu chuẩn này thiết lập khuôn khổ chung cho các cuộc kiểm toán, đảm bảo chúng được tiến hành một cách nhất quán và hiệu quả. Việc sử dụng ISO 19011 giúp các tổ chức:
+ Triển khai các thông lệ kiểm toán tốt nhất dựa trên sự đồng thuận quốc tế
+ Thể hiện uy tín và năng lực kiểm toán đối với khách hàng và các bên liên quan
+ Cải thiện hệ thống quản lý và quy trình thông qua các cuộc kiểm toán có cấu trúc
+ Đáp ứng các yêu cầu kiểm toán của khách hàng và cơ quan quản lý
+ Thúc đẩy đào tạo và đánh giá kiểm toán viên nhất quánTiêu chuẩn ISO 19011: 2018 được sử dụng cho hoạt động đánh giá nội bộ (bên thứ nhất), đánh giá bởi khách hàng, đánh giá nhà cung cấp (bên thứ 2), đánh giá bởi mục đích pháp lý, chế định, đánh giá chứng nhận (bên thứ 3). Ngoài ra, tiêu chuẩn này còn được sử dụng là tài liệu để đào tạo Chuyên gia đánh giá nội bộ hoặc chứng nhận năng lực cá nhân.

ISO 19011 đưa ra các hướng dẫn đối với việc quản lý một chương trình đánh giá, lập kế hoạch và tiến hành một cuộc đánh giá hệ thống quản lý; hướng dẫn về năng lực và xem xét đánh giá năng lực của chuyên gia đánh giá và đoàn đánh giá.
Ngoài ra, tiêu chuẩn phiên bản mới ISO 19011:2026 sẽ tập trung cập nhật phương pháp đánh giá hệ thống quản lý phù hợp với môi trường quản lý hiện đại. Tiêu chuẩn mới tăng cường tiếp cận dựa trên rủi ro, mở rộng hướng dẫn về đánh giá từ xa/đánh giá kết hợp (Remote/Hybrid Audit), ứng dụng công nghệ và số hóa, đánh giá trong môi trường ảo và sử dụng bằng chứng điện tử, đồng thời cập nhật yêu cầu về năng lực auditor. Các nguyên tắc và cấu trúc cốt lõi của hoạt động đánh giá vẫn được duy trì, nhưng cách lập chương trình, lập kế hoạch, thu thập bằng chứng và thực hiện audit được hướng dẫn linh hoạt hơn để đáp ứng các quy trình và hệ thống quản lý ngày càng số hóa.

II. Các nguyên tắc đánh giá

Để đảm bảo cuộc đánh giá hiệu lực và tin cậy, thực hiện cuộc đánh giá cần tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc được đưa ra như dưới đây để đảm bảo các kết luận đánh giá thích hợp và đầy đủ:

- Toàn diện: nền tảng của sự chuyên nghiệp,

- Phản ánh công bằng: Nghĩa vụ báo cáo trung thực và chính xác,

- Thận trọng nghề nghiệp: Vận dụng sự chuyên cần và suy xét trong đánh giá,

- Bảo mật: An ninh thông tin,

- Độc lập: Cơ sở cho tính khách quan của cuộc đánh giá và tính vô tư của các kết luận đánh giá,

- Tiếp cận dựa vào bằng chứng: Phương pháp hợp lý để đạt được kết luận đánh giá tin cậy và có khả năng tái lập trong quá trình đánh giá có hệ thống,

- Tiếp cận dựa trên rủi ro: Đảm bảo hoạt động đánh giá tập trung vào các vấn đề được xem là có ý nghĩa đối với bên yêu cầu được đánh giá.
Ngoài ra, theo ISO 19011: 2026 cho phép tổ chức cung cấp bằng chứng tuân thủ trên môi trường số hóa đến từ việc áp dụng như:
+ ERP (Enterprise Resource Planning) → Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp
+ MES (Manufacturing Execution System) → Hệ thống điều hành sản xuất
+ CRM (Customer Relationship Management) → Hệ thống quản lý quan hệ khách hàng
+ DMS (Document Management System) → Hệ thống quản lý tài liệu
+ QMS Software (Quality Management System Software) → Phần mềm hệ thống quản lý chất lượng
+ Cloud → Điện toán đám mây
+ Electronic Records → Hồ sơ điện tử
+ Dashboard → Bảng điều khiển / Bảng điều hành dữ liệu
+ Database → Cơ sở dữ liệu
+ Digital Monitoring → Giám sát kỹ thuật số / Giám sát bằng dữ liệu số
+ Electronic Approval → Phê duyệt điện tử
+ Digital Traceability → Truy xuất nguồn gốc bằng kỹ thuật số / Truy xuất dữ liệu số

III. Các yếu tố để tổ chức chương trình đánh giá

Để đảm bảo tiến hành cuộc đánh giá được hiệu lực và hiệu quả thì cần xác định rõ các yếu tố sau:

- Các mục tiêu đối với chương trình đánh giá và các cuộc đánh giá cụ thể,

- Mức độ/ số lượng/ loại hình/ thời gian/ địa điểm/ lịch trình của các cuộc đánh giá,

- Các thủ tục của chương trình đánh giá,

- Chuẩn mực đánh giá,

- Phương pháp đánh giá,

- Lựa chọn đoàn đánh giá,

- Nguồn lực cần thiết, bao gồm cả đi lại và chỗ ở

- Quá trình xử lý vấn đề bảo mật, an ninh thông tin, sức khỏe, an toàn và các vấn đề tương tự khác.

IV. Các bước thực hiện cuộc đánh giá

- Thiết lập chương trình đánh giá: thiết lập mục tiêu của chương trình đánh giá, xác định và đánh giá các rủi ro cơ hội của chương trình đánh giá.

- Bắt đầu cuộc đánh giá: thiết lập chi tiết kế hoạch đánh giá dựa trên chương trình đánh giá, chỉ định các công việc trong đoàn đánh giá và chuẩn bị các văn bản phục vụ cho hoạt động đánh giá.

- Tiến hành hoạt động đánh giá: đoàn đánh giá tiến hành đánh giá bên được đánh giá, tìm kiếm các bằng chứng đánh giá so sánh với chuẩn mực đánh giá để ghi nhận các phát hiện đánh giá theo các bước như sau:

- Chuẩn bị & phát hành báo cáo đánh giá: tổng hợp các phát hiện đánh giá của đoàn đánh giá để lập báo cáo đánh giá.

- Hoàn thành cuộc đánh giá.

- Tiến hành các hoạt động sau đánh giá: tiến hành hoạt động khắc phục/ cải tiến và kiểm tra lại kết quả thực hiện sau đánh giá.